stetoskop-napis-i-b-s-na-jasnym-tle-diagnoza-i-leczenie-zespolu-jelita-drazliwego

IBS Zespół jelita drażliwego – przyczyny, objawy i diagnostyka

IBS Zespół jelita drażliwego to zaburzenie, które dotyczy nawet 10% osób na świecie. Prowadzi do wystąpienia bardzo uciążliwych objawów, znacznie pogarszających jakość życia. Pomimo powszechnego występowania IBS, rozpoznanie choroby wciąż bywa problematyczne. Wynika to z faktu, że brak jest badań pozwalających na jednoznaczne postawienie diagnozy.

Rozpoznanie IBS polega na wykluczeniu obecności innych chorób, które mogą dawać podobne objawy. Niestety – trudności diagnostyczne sprawiają niekiedy, że osoby dotknięte IBS zostają pozostawione same sobie, a ze strony lekarzy spotyka je jedynie brak zrozumienia lub nawet posądzanie o hipochondrię. Faktem jest jednak, że zespół jelita drażliwego to przewlekłe zaburzenie, którego istnieniu nie sposób zaprzeczyć. A najlepiej wiedzą to te osoby, które  własnej skórze doświadczają uciążliwych objawów zespołu jelita drażliwego. Czym zatem jest to zaburzenie, kto jest narażony na jego rozwój i w jaki sposób można leczyć IBS?

mloda-kobieta-w-jasnych-ubraniach-leazaca-na-lozku-dlonmi-obejmuje-brzuch-bol-brzucha

Co to jest IBS?

IBS, czyli zespół jelita drażliwego (Irritable bowel syndrome) to zaburzenie o charakterze czynnościowym, co oznacza, że towarzyszy mu nieprawidłowa praca jelit. Brak jest natomiast jakichkolwiek zmian w anatomii jelit. Zaburzenie może występować w każdym wieku, ale najczęściej rozpoznawane jest w trzeciej i czwartej dekadzie życia. Znacznie częściej chorują kobiety.

Zespół jelita drażliwego IBS to przewlekłe schorzenie, u podłoża którego leży zaburzenie funkcjonowania osi jelito – mózg. Już wiele lat temu potwierdzono ścisłe połączenie między jelitami a ośrodkowym układem nerwowym. Połączenie to ma charakter anatomiczny i funkcjonalne, czyli obejmuje nerw błędny, neuroprzekaźniki oraz mikroflorę jelitową. W jelitach występują takie same komórki nerwowe jak te budujące korę mózgową. Tworzą one tzw. Jelitowy układ nerwowy, który może działać w sposób autonomiczny, czyli niezależny od ośrodkowego układu nerwowego. Ale nie oznacza to, że mózg i jelitowy układ nerwowy nie są ze sobą połączone.

ikonografika-i-b-s-objawy-zatwardzenie-skurcze-wzdecia-biegunka-grafika-przedstawiajaca-objawy-jelita

Bezpośrednie połączenie jest możliwe dzięki nerwowi błędnemu, który ciągnie się od przewodu pokarmowego do mózgu. Około 90% sygnałów biegnie z jelit do mózgu, a zaledwie 10% – z mózgu do jelit. W obustronnym przekazywaniu informacji uczestniczy także bakteryjna flora jelitowa – nawet 2 kilogramy bakterii obecnych w jelitach wpływają m. in. na wydzielanie neuroprzekaźników, które z krwią docierają do mózgu. Obecność osi jelita – mózg tłumaczy, w jaki sposób nasze emocje wpływają na funkcjonowanie jelit. W końcu każdy z nas doświadczył  bólu i skurczów brzucha w przebiegu stresującej sytuacji. I to właśnie obecność osi jelita – mózg może odpowiadać za występowanie zespołu jelita drażliwego.

Skąd się bierze zespół jelita drażliwego?

Istnieje wiele teorii dotyczących tego, w jaki sposób rozwija się zespół jelita drażliwego. Przyczyny zaburzenia są bardzo zróżnicowane, podobnie jak czynniki mogące sprzyjać pojawieniu się jelita wrażliwego. W rozwoju IBS uczestniczą różnorodne czynniki, między innymi: genetyczne, społeczne, psychologiczne, immunologiczne, dietetyczne, nieprawidłowa motoryka przewodu pokarmowego, nadwrażliwość trzewna, a także zaburzenia funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego.

i-b-s-ikonografika-jelita-mozg-obrazujaca-objawy-i-przyczyny-zaespolu-jelita-drazliwego

Jedną z przyczyn zespołu jelita drażliwego jest dysbioza, czyli zaburzenie równowagi flory bakteryjnej jelit. Zmiany w składzie mikrobiomu jelitowego pojawiają się nie tylko w konsekwencji stosowania antybiotyków, ale także niewłaściwie zbilansowana dieta czy przerost flory jelita grubego SIBO. W przebiegu IBS stwierdzono m.in.  redukcję ilości bakterii Lactobacillus, Bifidobacterium, zwiększenie populacji bakterii Escherichia coli, Streptoccocus, Clostridium spp., zmiany w proporcji Firmicutes, do Bacteroidetes.

IBS a stres

Istotnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi zespołu jelita drażliwego jest stres. Zaburza on pracę osi jelita – mózg i zwiększa współodczuwanie bodźców z układu pokarmowego. Na rozwój IBS bardziej narażone są osoby, które przebyły infekcje przewodu pokarmowego – zatrucia pokarmowe, biegunki infekcyjne – wzrasta wówczas ryzyko rozwoju poinfekcyjnego zespołu jelita drażliwego. Ogromne znaczenie w rozwoju IBS może mieć dieta. Lista produktów, które sprzyjają powstaniu nietolerancji i alergii pokarmowych, wzdęć czy podrażnienia śluzówki jelita. Mowa m. in. o takich pokarmach jak:

  • czekolada
  • alkohol
  • mleko
  • cebula
  • seler
  • brukselka
  • fasola
  • banany
  • rodzynki
  • śliwki.

sylwetka-mlodej-kobiety-brzuch-zielone-strzalki-kobieta-wskazuje-dlonmi-na-pepek

Pozostałe czynniki, które mogą wpływać na częstsze występowanie jelita drażliwego to:

  • Nadwrażliwość trzewna oraz nieprawidłowa motoryka przewodu pokarmowego.
  • Czynniki genetyczne.
  • Stany depresyjne i zaburzenia lękowe.
  • Zaburzenia hormonalne.
  • Nietolerancje pokarmowe.
  • Stosowanie niektórych leków.

Objawy IBS – co powinno zaniepokoić?

Zespół jelita drażliwego jest schorzeniem o przewlekłym charakterze, zatem objawy pojawiają się, wycofują i ponownie nawracają. Najbardziej charakterystycznym symptomem jest ból brzucha, który pojawia się przede wszystkim w ciągu dnia. Bólowi brzucha w IBS towarzyszy uczucie pełności w brzuchu, wzdęcia, a także zmiany dotyczące wypróżniania.

ibs-zespol-jelita-drazliwego-biale-kostki-z-czarnymi-literami-i-b-s-na-brazowym-materiale

Wyróżnia się następujące typy IBS:

  • IBS-C – z dominującym zaparciem.
  • IBS-D – z dominująca biegunką.
  • IBS-M – mieszana.
  • IBS-U – nieklasyfikowany.

Oznacza to, że w przebiegu zespołu jelita drażliwego mogą pojawić się zaparcia, biegunki lub oba te zaburzenia naprzemiennie. Poza objawami pochodzącymi ze strony układu trawiennego, mogą pojawić się także symptomy z poza układu pokarmowego. Można tu wymienić:

  • Zmęczenie i senność.
  • Bóle głowy.
  • Stany lękowe i depresyjne.
  • Zaburzenia seksualne.
  • Parcie na mocz i częstomocz.
  • Bóle odcinka lędźwiowego kręgosłupa.
  • Zaburzenia miesiączkowania.

Objawy zespołu jelita drażliwego u kobiet i mężczyzn mogą się nieco różnić. Kobiety częściej doświadczają zaparć, a mężczyźni – biegunek. Kiedy można podejrzewać u dziecka zespół drażliwego jelita? Objawy to przede wszystkim zmiany częstości wypróżnień oraz naprzemienne występowanie biegunek i zaparć. W 2016 roku opracowano kryteria diagnostyczne zespołu jelita drażliwego. Zgodnie z nimi IBS można podejrzewać, gdy pojawia się nawracający ból brzucha przez co najmniej jeden dzień w tygodniu, występujący regularnie przez ostatnie 3 miesiące, któremu towarzyszą co najmniej dwie z następujących cech:

  • Zmiany  wypróżniania.
  • Zmiany częstości wypróżnień.
  • Zmiany uformowania stolca.

sylwetka-mlodej-kobiety-czarne-spodnie-jasna-bluzka-kobieta-trzyma-sie-dlonmi-za-brzuch-bol-brzucha

Diagnoza IBS – badania w kierunku zespołu jelita drażliwego

Syndrom drażliwego jelita nie może być rozpoznany po wykonaniu jednego, określonego testu. Przyczyna jest prosta – taki test nie istnieje. Brak jest jakiegokolwiek testu, który pomógłby w bezpośredni sposób zdiagnozować zespół jelita drażliwego. Pojawiają się co prawda doniesienia o bezpośredniej, obiecującej metodzie diagnostycznej, ale dostępność tego typu badań jest niewielka. Mowa o oznaczeniu przeciwciał antyCdtB oraz przeciwciał przeciwko winkulinie. Podejrzenie zespołu jelita drażliwego pojawia się wówczas, gdy obecne są przewlekłe objawy przedstawione powyżej. Objawy te są mało charakterystyczne i mogą towarzyszyć wielu innym schorzeniom. Dlatego rozpoznanie IBS polega przede wszystkim na wykluczeniu innych schorzeń o podobnej symptomatologii.

Objawy w szczególny sposób nasuwające podejrzenie IBS to:

  • Odczucie parcia w odbycie
  • Wzdęcia
  • Uczucie niepełnego wypróżnienia
  • Zmiana liczby oddawanych stolców
  • Nieprawidłowo uformowany stolec
  • Wysiłek przy defekacji, obecność śluzu
  • Bóle głowy, migreny
  • Bóle mięśniowe
  • Znużenie, przewlekłe zmęczenie
  • Zaburzenia snu
  • Zaburzenia seksualne
  • Zaburzenia psychiczne (depresja)
  • Zaburzenia w oddawaniu moczu

stetoskop-drewniana-mala-tabliczka-z-napisem-ibs-na-drewnianym-stole

Z kolei podejrzenie innych schorzeń oraz konieczność wykonania szczegółowej diagnostyki różnicowej wynika z występowania następujących czynników:

  • Spadek masy ciała
  • Obecność krwi w stolcu
  • Gorączka
  • Objawy występujące w nocy
  • Wodobrzusze
  • Anemia
  • Wiek > 45 lat
  • Płeć męska oraz obciążenie genetyczne nowotworami.

Badania, które warto wykonać w celu wykluczenia innych schorzeń to przede wszystkim morfologia z rozmazem, OB. Niekiedy lekarz może skierować na gastroskopię. Konieczne może być wykonanie badań w kierunku nietolerancji laktozy oraz celiakii, a także przerostu flory bakteryjnej SIBO. Najpoważniejszą chorobą, z którą konieczne może być różnicowanie IBS, jest rak jelita grubego. W tym celu konieczne jest wykonanie kolonoskopii, czyli badania obrazowego jelita grubego, podczas którego można pobrać materiał do badania histopatologicznego. Zespół jelita drażliwego należy także różnicować z IBD, czyli stanu zapalnego o autoimmunologicznym charakterze. Do tej grupy schorzeń zaliczane jest m. in. wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego – Crohna. Stany zapalne IBD zwiększają ryzyko rozwoju raka jelita grubego.

Warto przeczytać

IBS to bardzo złożona choroba, która obejmuje objawy somatyczne i psychiczne. Jej leczenie powinno uwzględniać oba te aspekty – ciało i psychikę. Takie podejście do leczenia nazywamy holistycznym. Chcesz wiedziećjak wygląda leczenie IBS? Zapraszam do lektury artykułu: „Holistyczne leczenie IBS – zespołu jelita drażliwego”.

|  
ibs-holstyczne-podejscie-do-leczenia-zespolu-jelita-drazliwego-justyna-mazur-blog-zdrowo-tutaj-trzy-drewniane-kostki-ulozone-w-napis-i-b-s

Holistyczne leczenie IBS – zespołu jelita drażliwego

Zespół jelita drażliwego prowadzi nie tylko do zaburzenia pracy jelit, ale także – do wystąpienia dysfunkcji całego organizmu. Ponadto istnieje ścisła zależność między IBS a samopoczuciem psychicznym. Dlatego leczenie zespołu jelita drażliwego wymaga holistycznego podejścia, obejmującego nie tylko farmakoterapię, ale także odpowiednią dietę i aktywność fizyczną oraz psychoterapię.

Dieta w zespole jelita drażliwego

Ogromne znaczenie z leczeniu zespołu jelita drażliwego ma zmiana nawyków żywieniowych. Przede wszystkim – należy zadbać o regularne spożywanie posiłków, o tych samych porach. Niewskazane są dłuższe przerwy między posiłkami. Ważne jest powolne jedzenie i dokładne przeżuwanie każdego kęsa – zapobiega to połykaniu powietrza podczas jedzenia i stanowi doskonałą profilaktykę wzdęć. Nie należy się przejadać, lepiej spożywać posiłki o niewielkiej objętości.

Jeśli zdiagnozowane zostanie zespół jelita drażliwego, czego nie jeść? Na pewno wskazane jest unikanie tych składników diety, które określane są jako „wyzwalacze”:

  • Zboża zawierające gluten
  • Produkty mleczne, szczególnie te o wysokiej zawartości laktozy
  • Niektóre owoce, zwłaszcza cytrusy
  • Niektóre warzywa, np. krzyżowe
  • Rośliny strączkowe
  • Słodziki (ksylitol, sorbitol, mannitol)
  • Kofeina
  • Czerwone wino
  • Napoje gazowane

Co powinna jeść osoba chora na zespół jelita drażliwego?

W postaci zaparciowej zespołu jelita drażliwego zalecane jest zwiększenie spożycia błonnika, który poprawia perystaltykę jelit. Najlepszymi źródłami błonnika są warzywa (poza cebulą i kapustnymi), pełnoziarniste produkty zbożowe, nasiona babki płesznik. Jaki chleb jeść przy zespole jelita drażliwego? Dobrze sprawdzi się chleb graham czy żytni. Z produktów mlecznych polecane są kefiry, naturalne twarożki, jogurt, unikać należy natomiast tłustych twarogów, tłustego mleka i serów żółtych. Niewskazane jest spożywanie tłustych ryb i mięs, produktów smażonych i wędzonych. Można wybierać chude mięsa (kurczak, indyk), chude ryby, a potrawy powinny być gotowane lub duszone. Jeśli chodzi o napoje, należy wypijać co najmniej 2 litry płynów dziennie, wybierając wodę, napoje mleczne i sojowe, a unikając alkoholu, napojów gazowanych i słodzonych.

W przebiegu zespołu jelita drażliwego z dominacją biegunek zalecana jest dieta lekkostrawna. Można spożywać warzywa bez pestek i skórki, niewskazana jest cebula, kapusta, strączki. Niewskazane są produkty pełnoziarniste, lepiej jest wybrać pieczywo pszenne, drobne kasze i makarony pszenne. Można sięgać po twarożki i jogurty bez laktozy, jaja, masło, chude gatunki mięs i ryb (gotowane lub duszone). Niewskazane jest spożywanie smażonych i tłustych potraw, a także mocnej kawy i herbaty, napojów gazowanych i alkoholu.

W badaniach klinicznych wykazano, że osobom z zespołem jelita drażliwego polecana jest dieta FODMAP, wykluczająca węglowodany fermentujące, takie jak laktoza, fruktoza, poliole, galaktooligosacharydy oraz fruktooligosacharydy. Oznacza to konieczność wykluczenia z diety produktów o wysokiej zawartości tych węglowodanów. Są to następujące produkty:

  • Warzywa: cebula, szparagi, karczochy, brokuły, kalafior, patisony, brukselka, soczewica, groszek zielony, pory, buraki ćwikłowe, kapusta, grzyby, koper włoski, czosnek
  • Nasiona strączkowe
  • Owoce: jabłko, gruszka, mango, gruszka chińska, arbuz, nektarynka, brzoskwinie, morele, śliwki, owoce suszone, owoce z puszki
  • Nerkowce i pistacje
  • Produkty zbożowe: żyto, produkty pszenne, pieczywo pszenne, płatki śniadaniowe pszenne z suszonymi owocami, makaron pszenny
  • Miód, słodziki, syrop z agawy
  • Mleko i nabiał: twaróg, delikatne sery (mascarpone, ricotta), mleko skondensowane, jogurty, maślanka, mleko (krowie, owcze, kozie), kwaśna śmietana, bita śmietana, mleko sojowe.

W pierwszym etapie diety FODMAP, który trwa 2 – 6 tygodni należy wykluczyć z diety produkty zawierające węglowodany fermentujące. W kolejnych 8 – 12 tygodniach wskazane jest stopniowe wprowadzanie produktów zawierających niewielkie ilości węglowodanów FODMAP. Należy wprowadzić jeden produkt, odczekać 3 – 4 dni i jeśli nie pojawią się problemy trawienne, można wprowadzić kolejny produkt. W trzecim etapie diety możliwe jest jej spersonalizowanie, dzięki czemu dieta może być bezpiecznie stosowana w dłuższym okresie czasu. Oczywiście najlepiej jest, gdy u osoby cierpiącej na zespół jelita drażliwego jadłospis ułoży dietetyk.

Jakie leki na zespół jelita drażliwego może przepisać lekarz?

Lekiem pierwszego wyboru w zespole jelita drażliwego jest rifaksymina. Nie jest to klasyczny antybiotyk, a eubiotyk. Co wyróżnia ten preparat? Jest to lek umożliwiający przywrócenie prawidłowej flory bakteryjnej jelit. Rifaksymina wykazuje bezpośrednie działanie bakteriobójcze wobec bakterii Gram (+) i Gram (-), ale także hamuje komunikację bakterii między sobą. Lek działa także przeciwzapalnie. Zalecane dawkowanie to 1600 mg na dobę, przyjmowane w czterech dawkach. Terapia tym lekiem trwa 4 tygodnie. Takie najnowsze leki na zespół jelita drażliwego mogą być stosowane zarówno w postaci IBS z biegunką, jak i w postaci mieszanej. W razie nawrotów dolegliwości leczenie tym lekiem może być powtórzone. Ponieważ lek nie wchłania się z przewodu pokarmowego, efekty uboczne występują rzadko.

Z postaciach zespołu jelita drażliwego z dominującymi zaparciami najczęściej stosowanymi lekami są makrogole, czyli preparaty glikolu polietylenowego PEG. One także nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego i wykazują działanie osmotycznie czynne,

W celu złagodzenia uciążliwych objawów zespołu jelita drażliwego, lekarz może przepisać następujące leki:

  • Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (ich stosowanie pomaga złagodzić stany zapalne, które mogą towarzyszyć zaburzeniom pracy osi jelita – mózg w przebiegu IBS)
  • Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny
  • Leki rozkurczowe.

ibs-holstyczne-podejscie-do-leczenia-zespolu-jelita-drazliwego-justyna-mazur-blog-zdrowo-tutaj-grafika-bakterie-mikroorganizmy

 

Zespół jelita drażliwego – leki bez recepty

  • Probiotyki (pojedyncze szczepy i preparaty złożone) o korzystnym wpływie na objawy IBS to:
  • Bifidobacterium bifidum MIMBb75
  • Bifidobacterium infantis 35624
  • Bifidobacterium lactis
  • Escherichia coli DSM17252
  • Lactobacillus acidophilus SDC 2012, 2013
  • Lacidobacillus plantarum 299v
  • Bacillus coagulans GBI-30, 6086
  • Bifidobacterium animalis
  • Saccharomyces boulardii CNCM I-745
  • Lactobacillus rhamnosus NCIMB 30174, L. plantarum NCIMB 30173, L. acidofilus NCIMB oraz Enterococcus faecium NCIMB 30176
  • Lactobacillus animalis subsp. lactis BB-12, L. acidophilus LA-5, L. delbrueckii subsp. bulgaricus LBY-27 oraz Streptococcus thermophilus STY-31; Bifidobacterium animalis DN-173 010 w sfermentowanym mleku (razem ze Streptococcus thermophilus i Lactobacillus bulgaricus)
  • Lactobacillus rhamnosus GG, L. rhamnosus LC705, Propionibacterium freudenreichii subsp. shermanii JS DSM 7067 oraz Bifidobacterium animalis subsp. lactis Bb12 DSM 15954
  • Pediococcus acidilactici CECT 7483, Lactobacillus plantarum CECT 7484 oraz L. plantarum CECT 7485
  • Streptococcus thermophilus DSM24731, Bifidobacterium longum DSM24736, Bifidobacterium breve DSM24732, Bifidobacterium infantis DSM24737, Lactobacillus acidophilus DSM24735, Lactobacillus plantarum DSM24730, Lactobacillus paracasei DSM24733 oraz Lactobacillus delbrueckii ssp. bulgaricus DSM24734

W przebiegu zespołu jelita drażliwego leki przeciwbólowe powinny być stosowane z dużą ostrożnością. Lepiej jest zastosować leki rozkurczowe czy olejek mięty pieprzowej.

Zioła na zespół jelita drażliwego

W przebiegu zespołu jelita drażliwego można stosować zioła. W postaci z dominującymi zaparciami pomocne są takie zioła jak babka płesznik czy siemię lniane. Stosując takie zioła, które stanowią doskonałe źródło błonnika, należy pamiętać o konieczności zwiększenia ilości przyjmowanych płynów do co najmniej 2 – 2,5 litra dziennie. Z kolei w przypadku postaci z przewagą biegunek zaleca się sięgać po takie zioła jak czarne jagody. Napar z suszonych owoców skutecznie łagodzi biegunki.

Psychoterapia w zespole jelita drażliwego

W przebiegu zespołu jelita drażliwego wskazane jest nabycie umiejętności zarządzania stresem. W tym pomocna może być psychoterapia, w tym hipnoterapia oraz terapia behawioralno – poznawcza. Warto przyjrzeć się także takim technikom relaksacyjnym jak medytacja, joga, ćwiczenia oddechowe.

Aktywność fizyczna w zespole jelita drażliwego

U osób chorujących na IBS wskazana jest regularna, umiarkowana aktywność fizyczna. Sport pomaga zredukować stres, pobudza perystaltykę jelit i zapobiega zaparciom. Ponadto osoby cierpiące na IBS są bardziej narażone na rozwój nadwagi – a sport może zredukować to ryzyko.

|