IBS Zespół jelita drażliwego – przyczyny, objawy i diagnostyka

stetoskop-napis-i-b-s-na-jasnym-tle-diagnoza-i-leczenie-zespolu-jelita-drazliwego

IBS Zespół jelita drażliwego to zaburzenie, które dotyczy nawet 10% osób na świecie. Prowadzi do wystąpienia bardzo uciążliwych objawów, znacznie pogarszających jakość życia. Pomimo powszechnego występowania IBS, rozpoznanie choroby wciąż bywa problematyczne. Wynika to z faktu, że brak jest badań pozwalających na jednoznaczne postawienie diagnozy.

Rozpoznanie IBS polega na wykluczeniu obecności innych chorób, które mogą dawać podobne objawy. Niestety – trudności diagnostyczne sprawiają niekiedy, że osoby dotknięte IBS zostają pozostawione same sobie, a ze strony lekarzy spotyka je jedynie brak zrozumienia lub nawet posądzanie o hipochondrię. Faktem jest jednak, że zespół jelita drażliwego to przewlekłe zaburzenie, którego istnieniu nie sposób zaprzeczyć. A najlepiej wiedzą to te osoby, które  własnej skórze doświadczają uciążliwych objawów zespołu jelita drażliwego. Czym zatem jest to zaburzenie, kto jest narażony na jego rozwój i w jaki sposób można leczyć IBS?

mloda-kobieta-w-jasnych-ubraniach-leazaca-na-lozku-dlonmi-obejmuje-brzuch-bol-brzucha

Co to jest IBS?

IBS, czyli zespół jelita drażliwego (Irritable bowel syndrome) to zaburzenie o charakterze czynnościowym, co oznacza, że towarzyszy mu nieprawidłowa praca jelit. Brak jest natomiast jakichkolwiek zmian w anatomii jelit. Zaburzenie może występować w każdym wieku, ale najczęściej rozpoznawane jest w trzeciej i czwartej dekadzie życia. Znacznie częściej chorują kobiety.

Zespół jelita drażliwego IBS to przewlekłe schorzenie, u podłoża którego leży zaburzenie funkcjonowania osi jelito – mózg. Już wiele lat temu potwierdzono ścisłe połączenie między jelitami a ośrodkowym układem nerwowym. Połączenie to ma charakter anatomiczny i funkcjonalne, czyli obejmuje nerw błędny, neuroprzekaźniki oraz mikroflorę jelitową. W jelitach występują takie same komórki nerwowe jak te budujące korę mózgową. Tworzą one tzw. Jelitowy układ nerwowy, który może działać w sposób autonomiczny, czyli niezależny od ośrodkowego układu nerwowego. Ale nie oznacza to, że mózg i jelitowy układ nerwowy nie są ze sobą połączone.

ikonografika-i-b-s-objawy-zatwardzenie-skurcze-wzdecia-biegunka-grafika-przedstawiajaca-objawy-jelita

Bezpośrednie połączenie jest możliwe dzięki nerwowi błędnemu, który ciągnie się od przewodu pokarmowego do mózgu. Około 90% sygnałów biegnie z jelit do mózgu, a zaledwie 10% – z mózgu do jelit. W obustronnym przekazywaniu informacji uczestniczy także bakteryjna flora jelitowa – nawet 2 kilogramy bakterii obecnych w jelitach wpływają m. in. na wydzielanie neuroprzekaźników, które z krwią docierają do mózgu. Obecność osi jelita – mózg tłumaczy, w jaki sposób nasze emocje wpływają na funkcjonowanie jelit. W końcu każdy z nas doświadczył  bólu i skurczów brzucha w przebiegu stresującej sytuacji. I to właśnie obecność osi jelita – mózg może odpowiadać za występowanie zespołu jelita drażliwego.

Skąd się bierze zespół jelita drażliwego?

Istnieje wiele teorii dotyczących tego, w jaki sposób rozwija się zespół jelita drażliwego. Przyczyny zaburzenia są bardzo zróżnicowane, podobnie jak czynniki mogące sprzyjać pojawieniu się jelita wrażliwego. W rozwoju IBS uczestniczą różnorodne czynniki, między innymi: genetyczne, społeczne, psychologiczne, immunologiczne, dietetyczne, nieprawidłowa motoryka przewodu pokarmowego, nadwrażliwość trzewna, a także zaburzenia funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego.

i-b-s-ikonografika-jelita-mozg-obrazujaca-objawy-i-przyczyny-zaespolu-jelita-drazliwego

Jedną z przyczyn zespołu jelita drażliwego jest dysbioza, czyli zaburzenie równowagi flory bakteryjnej jelit. Zmiany w składzie mikrobiomu jelitowego pojawiają się nie tylko w konsekwencji stosowania antybiotyków, ale także niewłaściwie zbilansowana dieta czy przerost flory jelita grubego SIBO. W przebiegu IBS stwierdzono m.in.  redukcję ilości bakterii Lactobacillus, Bifidobacterium, zwiększenie populacji bakterii Escherichia coli, Streptoccocus, Clostridium spp., zmiany w proporcji Firmicutes, do Bacteroidetes.

IBS a stres

Istotnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi zespołu jelita drażliwego jest stres. Zaburza on pracę osi jelita – mózg i zwiększa współodczuwanie bodźców z układu pokarmowego. Na rozwój IBS bardziej narażone są osoby, które przebyły infekcje przewodu pokarmowego – zatrucia pokarmowe, biegunki infekcyjne – wzrasta wówczas ryzyko rozwoju poinfekcyjnego zespołu jelita drażliwego. Ogromne znaczenie w rozwoju IBS może mieć dieta. Lista produktów, które sprzyjają powstaniu nietolerancji i alergii pokarmowych, wzdęć czy podrażnienia śluzówki jelita. Mowa m. in. o takich pokarmach jak:

  • czekolada
  • alkohol
  • mleko
  • cebula
  • seler
  • brukselka
  • fasola
  • banany
  • rodzynki
  • śliwki.

sylwetka-mlodej-kobiety-brzuch-zielone-strzalki-kobieta-wskazuje-dlonmi-na-pepek

Pozostałe czynniki, które mogą wpływać na częstsze występowanie jelita drażliwego to:

  • Nadwrażliwość trzewna oraz nieprawidłowa motoryka przewodu pokarmowego.
  • Czynniki genetyczne.
  • Stany depresyjne i zaburzenia lękowe.
  • Zaburzenia hormonalne.
  • Nietolerancje pokarmowe.
  • Stosowanie niektórych leków.

Objawy IBS – co powinno zaniepokoić?

Zespół jelita drażliwego jest schorzeniem o przewlekłym charakterze, zatem objawy pojawiają się, wycofują i ponownie nawracają. Najbardziej charakterystycznym symptomem jest ból brzucha, który pojawia się przede wszystkim w ciągu dnia. Bólowi brzucha w IBS towarzyszy uczucie pełności w brzuchu, wzdęcia, a także zmiany dotyczące wypróżniania.

ibs-zespol-jelita-drazliwego-biale-kostki-z-czarnymi-literami-i-b-s-na-brazowym-materiale

Wyróżnia się następujące typy IBS:

  • IBS-C – z dominującym zaparciem.
  • IBS-D – z dominująca biegunką.
  • IBS-M – mieszana.
  • IBS-U – nieklasyfikowany.

Oznacza to, że w przebiegu zespołu jelita drażliwego mogą pojawić się zaparcia, biegunki lub oba te zaburzenia naprzemiennie. Poza objawami pochodzącymi ze strony układu trawiennego, mogą pojawić się także symptomy z poza układu pokarmowego. Można tu wymienić:

  • Zmęczenie i senność.
  • Bóle głowy.
  • Stany lękowe i depresyjne.
  • Zaburzenia seksualne.
  • Parcie na mocz i częstomocz.
  • Bóle odcinka lędźwiowego kręgosłupa.
  • Zaburzenia miesiączkowania.

Objawy zespołu jelita drażliwego u kobiet i mężczyzn mogą się nieco różnić. Kobiety częściej doświadczają zaparć, a mężczyźni – biegunek. Kiedy można podejrzewać u dziecka zespół drażliwego jelita? Objawy to przede wszystkim zmiany częstości wypróżnień oraz naprzemienne występowanie biegunek i zaparć. W 2016 roku opracowano kryteria diagnostyczne zespołu jelita drażliwego. Zgodnie z nimi IBS można podejrzewać, gdy pojawia się nawracający ból brzucha przez co najmniej jeden dzień w tygodniu, występujący regularnie przez ostatnie 3 miesiące, któremu towarzyszą co najmniej dwie z następujących cech:

  • Zmiany  wypróżniania.
  • Zmiany częstości wypróżnień.
  • Zmiany uformowania stolca.

sylwetka-mlodej-kobiety-czarne-spodnie-jasna-bluzka-kobieta-trzyma-sie-dlonmi-za-brzuch-bol-brzucha

Diagnoza IBS – badania w kierunku zespołu jelita drażliwego

Syndrom drażliwego jelita nie może być rozpoznany po wykonaniu jednego, określonego testu. Przyczyna jest prosta – taki test nie istnieje. Brak jest jakiegokolwiek testu, który pomógłby w bezpośredni sposób zdiagnozować zespół jelita drażliwego. Pojawiają się co prawda doniesienia o bezpośredniej, obiecującej metodzie diagnostycznej, ale dostępność tego typu badań jest niewielka. Mowa o oznaczeniu przeciwciał antyCdtB oraz przeciwciał przeciwko winkulinie. Podejrzenie zespołu jelita drażliwego pojawia się wówczas, gdy obecne są przewlekłe objawy przedstawione powyżej. Objawy te są mało charakterystyczne i mogą towarzyszyć wielu innym schorzeniom. Dlatego rozpoznanie IBS polega przede wszystkim na wykluczeniu innych schorzeń o podobnej symptomatologii.

Objawy w szczególny sposób nasuwające podejrzenie IBS to:

  • Odczucie parcia w odbycie
  • Wzdęcia
  • Uczucie niepełnego wypróżnienia
  • Zmiana liczby oddawanych stolców
  • Nieprawidłowo uformowany stolec
  • Wysiłek przy defekacji, obecność śluzu
  • Bóle głowy, migreny
  • Bóle mięśniowe
  • Znużenie, przewlekłe zmęczenie
  • Zaburzenia snu
  • Zaburzenia seksualne
  • Zaburzenia psychiczne (depresja)
  • Zaburzenia w oddawaniu moczu

stetoskop-drewniana-mala-tabliczka-z-napisem-ibs-na-drewnianym-stole

Z kolei podejrzenie innych schorzeń oraz konieczność wykonania szczegółowej diagnostyki różnicowej wynika z występowania następujących czynników:

  • Spadek masy ciała
  • Obecność krwi w stolcu
  • Gorączka
  • Objawy występujące w nocy
  • Wodobrzusze
  • Anemia
  • Wiek > 45 lat
  • Płeć męska oraz obciążenie genetyczne nowotworami.

Badania, które warto wykonać w celu wykluczenia innych schorzeń to przede wszystkim morfologia z rozmazem, OB. Niekiedy lekarz może skierować na gastroskopię. Konieczne może być wykonanie badań w kierunku nietolerancji laktozy oraz celiakii, a także przerostu flory bakteryjnej SIBO. Najpoważniejszą chorobą, z którą konieczne może być różnicowanie IBS, jest rak jelita grubego. W tym celu konieczne jest wykonanie kolonoskopii, czyli badania obrazowego jelita grubego, podczas którego można pobrać materiał do badania histopatologicznego. Zespół jelita drażliwego należy także różnicować z IBD, czyli stanu zapalnego o autoimmunologicznym charakterze. Do tej grupy schorzeń zaliczane jest m. in. wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz choroba Leśniowskiego – Crohna. Stany zapalne IBD zwiększają ryzyko rozwoju raka jelita grubego.

Warto przeczytać

IBS to bardzo złożona choroba, która obejmuje objawy somatyczne i psychiczne. Jej leczenie powinno uwzględniać oba te aspekty – ciało i psychikę. Takie podejście do leczenia nazywamy holistycznym. Chcesz wiedziećjak wygląda leczenie IBS? Zapraszam do lektury artykułu: „Holistyczne leczenie IBS – zespołu jelita drażliwego”.

Zainteresował Cię ten artykuł? Poleć go znajomym!

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *